3 EYLÜL  – 8 EYLÜL                      

OSMANLI TOPLUMUNDA DİNİ CEMÂATLER

İlber Ortaylı

“İmparatorluk dinler bakımından en renkli ve kalabalık listeye sahipti. Türkiye bugünkü sınırları içinde dahi, dünyada pek az ülkede rastlanacak dini bir çeşitlilik gösterir. Bu Hıristiyanlık açısından özellikle böyledir.  Ülkemizde var olan bütün kiliseleri (yani cemaatleri) saymaya kalkarsam iki elin parmakları yetmez. Bu bir mübalağa değildir.

Yine aynı şey Museviler için söz konusudur. Hem bildiğimiz Talmud (Tevrat)- Torah geleneğini izleyen Museviler, hem de Karaim dediğimiz  ayin ve gelenekleri, duaları itibarıyla onlardan farklı uygulamaları olan Museviler vardır (sayıları epey azalmakla birlikte  Karaim cemaatinin İstanbul Hasköy’de eski bir kinisaları (sinagog demezler) da vardır).

Çok tekrarlanan bir söz de “memleketimizin yüzde doksandokuzu Müslüman” sözüdür. Mezhep, akide, ibadet biçimleri itibariyle renklilik ve bölümlenme Müslümanlar için de söz konusudur. Yani Türkiye aslında sayılmayacak kadar çok dini cemaat ülkesidir. Bu dinler buna rağmen aynı akideye, Hz. İbrahim’in öğretisine, tek Tanrı’ya, aynı inanç sistemine dayanır. Yani Budizm, Konfüçyanizm vs gibi ayrı dini kültürel çevreler söz konusu değildir.  Ama sayılamayacak kadar bölümlenmiş, üç büyük dinin parçalarının çoğuna Türkiye’de rastlanır. Bu kadar çeşitlilik nerede olabilir? Amerika’da olur, ama orası göçmen ülkesidir, burası ise dinlerin otokton toprağıdır. Tüm bunlara rağmen Türkiye'de insanlar dinleri tanımazlar ve merak etmezler.” (ORTAYLI, İlber., “Ortodoks Kilisesi”, Osmanlı İmparatorluğu’nda İktisadî ve Sosyal Değişim, Turhan Kitabevi Yayınları, Ankara, Kasım 2000, ss:269)

Kaynaklar:

ORTAYLI, İlber., “Ortodoks Kilisesi”, Osmanlı İmparatorluğunda İktisadî ve Sosyal Değişim, Turhan Kitabevi Yayınları, Ankara, Kasım 2000, ss:269-285

ORTAYLI, İlber., “Son Devirde Osmanlı Musevileri”, Osmanlı İmparatorluğunda İktisadî ve Sosyal Değişim, Turhan Kitabevi Yayınları, Ankara, Kasım 2000, ss:299-313

ORTAYLI, İlber., “Osmanlı Yahudileri ve türk Dili”, Osmanlı İmparatorluğunda İktisadî ve Sosyal Değişim, Turhan Kitabevi Yayınları, Ankara, Kasım 2000, ss:333-339

ORTAYLI, İlber., “19.yy’da Heterodox Dini Gruplar ve Osmanlı İdaresi”, Osmanlı İmparatorluğunda İktisadî ve Sosyal Değişim, Turhan Kitabevi Yayınları, Ankara, Kasım 2000, ss:339-345

ORTAYLI, İlber., “Tanzimat Döneminde Balkanlar’da Ulusal Kiliseler ve Rum-Ortodoks Kilisesi”, Osmanlı İmparatorluğunda İktisadî ve Sosyal Değişim, Turhan Kitabevi Yayınları, Ankara, Kasım 2000, ss:285-290